ชวนรอนแรมไปใน Nomadland ดินแดนทุนนิยมทำพิษ ที่ผู้บาดเจ็บทั้งหลายเยียวยากันเอง

น้อยครั้งมาก ๆ ที่เราจะมีหนังที่อยากดู มีให้สตรีมดู มีเวลาดู แต่ 'ใจไม่พร้อมดู' อย่างหนังคุณภาพที่กวาดรางวัลมาแล้วทุกเวทีอย่างเรื่อง Nomadland ส่วนหนึ่งเพราะมันเป็นเรื่องราวที่เรารู้อยู่แล้วว่าไม่ได้จรรโลงใจนัก แถมยังสร้างจากเรื่องจริงที่น่าเหนื่อยใจของอเมริกันชนยุคนี้สมัยนี้ด้วย แต่ด้วยความที่มันเกี่ยวกับผู้ที่ได้รับบาดแผลจากโลกทุนนิยม ซึ่งสอดรับกับปัญหาหลายอย่างรายรอบตัวเราในยุคโควิดนี้นี่แหละ ที่ทำให้เราพยายามทำใจกดดูแบบรวดเดียวจบ

 

Nomadland สร้างจากงานเขียนอิงชีวิตจริงชื่อ Nomadland: Surviving America in the Twenty-First Century ที่เล่าถึงชีวิตของชาวอเมริกันตั้งแต่ช่วงวัยกลางคนจนถึงสูงอายุ ที่ประสบพิษเศรษฐกิจถดถอยจนต้องตกงานและกลายเป็นคนไร้บ้าน ซึ่งประชากรกลุ่มนี้มีมากอย่างแทบจะเรียกว่าเป็นปรากฏการณ์ โดยหนังเลือกจะขับเคลื่อนเรื่องด้วยตัวละครหญิงหม้ายชื่อ เฟิร์น ที่หางานประจำทำไม่ได้ และงานที่พอจะหาได้ในช่วงฤดูกาลหนึ่ง ๆ ก็ให้ค่าจ้างไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ

 

 

น่าเศร้าที่คนอย่างเฟิร์นมีอยู่มากเหลือเกิน พวกเขาเหล่านี้มีชุมชนคนเร่ร่อนเป็นของตัวเอง 'ชุมชน' ที่พวกเขาไม่สามารถอ้างสิทธิใด ๆ ได้ ชุมชนที่ไม่ได้อยู่ในสายตาหรือได้รับความเห็นใจจากคนทั่วไป และเป็นชุมชนที่ประกอบขึ้นด้วยผู้คนที่ไม่มีความมั่นคงในชีวิตเลยเท่านั้น โดยรวมแล้ว หนังดูจะพาเราไปเรียนรู้การเป็น 'คนเร่ร่อนมือใหม่' ของเฟิร์น ที่เพิ่งได้มาทำความรู้จักกับชุมชนที่ว่านี้ มากกว่าจะพูดถึงบาดแผลที่โลกกระทำต่อพวกเขาเหล่านี้ด้วยซ้ำ

 

แต่การไม่ได้เล่าถึงบาดแผลของตัวละครเท่าไหร่นัก ก็ไม่ได้ปิดกั้นเราไม่ให้รับรู้ถึงความสึกหรอในการเป็นมนุษย์ที่สื่อออกมาอย่างชัดเจน ผ่านการใช้ชีวิตของเฟิร์น ที่ช่างดิ้นรนเสียเหลือเกิน ซึ่งก็เหมือนตลกร้ายอยู่ไม่น้อย ที่ผู้คนจำนวนมากมักนึกภาพคนไร้บ้าน หรือคนที่ไม่พอมีพอกิน หรือแม้แต่คนจน ว่าเป็นคนที่ 'ไม่พยายาม' ว่าเป็นคนที่ไม่ช่วยเหลือตัวเองมากพอ ว่าเป็นคนที่คอยแต่จะเรียกร้องหาความช่วยเหลือจากผู้อื่น

 

 

Nomadland เป็นผลงานที่บอกเล่าความเป็นมนุษย์ (ที่แทบจะไม่มีอะไรติดตัวเลย) ของคนเร่ร่อนกลุ่มนี้ได้อย่างสวยงาม พร้อม ๆ กับที่มัน 'educate' เราว่า แทนที่จะตั้งคำถามต่อผู้บาดเจ็บจากระบบทุนนิยมเหล่านี้ว่า "ทำไมถึงเป็นคนไร้บ้าน" เราควรตั้งคำถามว่า "ทำไมถึงจะไม่เป็นคนไร้บ้าน" มากกว่า ในเมื่อสังคมที่เราใช้ชีวิตอยู่ไม่ได้เอื้อให้คนคนหนึ่งมีชีวิตที่ดีได้ขนาดนี้

 

สุดท้ายแล้ว Nomadland อาจไม่ใช่ดินแดนที่อยู่ส่วนใดส่วนหนึ่งของอเมริกาเลยด้วยซ้ำ แต่มันคือที่ที่ผู้คนชนชายขอบมีไว้ยึดเหนี่ยวหัวใจยามต้องต่อสู้กับชีวิต ให้นึกได้ว่าที่ใดที่หนึ่ง มีคนสู้ชีวิตเหมือนกับเรา ให้รู้ว่าที่ใดที่หนึ่ง มีคนบาดเจ็บเหมือนกับเรา และให้รู้ว่าที่ใดที่หนึ่ง จะเป็นที่ของเราเสมอ เมื่อการดิ้นรนจะมีชีวิตนี้สิ้นสุดลง